top of page

Uzamayan, Kısalmayan Ülke; Türkiye!

Yazarın fotoğrafı: Merih Atak
Merih Atak
15 saat önce
4 dakikada okunur

Yazan: Merih Atak

 

21.11.2026

Türkiye ilginç bir kaderle yoğrulmuştur Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar geçen sürede. Asla büyüyemez asla küçülemez. Bunu söylemek şaşırtıcı değil.

İki ayraçla bakabiliriz Türkiye’ye:

1)    Şiddet üzerine kurulu oluşu,

2)    Bürokratik Kapitalizm yaratan Küçük Burjuva Vizyonu’na mahkum oluşu.

Bu iki başlığa yakından bakalım:

  1. Şiddet Üzerine Kurulan Türkiye    

Türkiye’nin kaderi aslında Osmanlı’dan Türkiye’ye geçiş olan üniter devlet yapısının şiddeti yaratması ve miras bırakmasıyla vizyonunu biçimlendiren Küçük Burjuva ve temsilcisi olduğu Toprak Burjuvazisi’nin öngörüleriyle açıklanabilir.

İttihat ve Terakki, Osmanlı’yı I.Dünya Savaşı’na sürüklemeden çok önce 1883 yılında Osmanlı Ordusu’nun başına atanan Goltz, subaylara Güvenli ve Türk anlatısı hediye etmiş, daha 1913 yılında Ermeni soykırımını dile getirmişti. Sonrasında Osmanlı’nın Almanları olan ve pek çoğu Osmanlı tarafından madalya ile de ödüllendirecek olan Alman subay, diplomat ve memurlarla ajanlar Nazi Almanyası’nda da önemli görevlere gelirler I.Dünya Savaşı’nın ardından.

Osmanlı yalnızca Ermenileri sürgüne göndermemiş, Samsun’dan 20 bin kadar Rum örneğinde olduğu gibi Rumları tehcir etmiş, Suriye Yahudileriyle Asuri halklarına yönelik sürgün ve katliamlar yapmıştır ayrıca. Bu, Alman Federal kayıtlarına göre Trabzon’da Haham kılığına sokularak tehlikeli gazlarla öldürülen Ermeni çocukların vebalini de taşıyan ve suç ortağının Alman görevliler de olduğu İttihat ve Terakki, Goltz’un dediği gibi ayaklanma ihtimali karşısında Arapların, Anadolu merkezli bir ülke ve Türklerden oluşan bir ulus inşa etmek için yola çıkmıştır. Öyle ki ötelenme, aşağılanma hakikaten de Araplarda isyanlara neden olur ve I.Dünya Savaşı’nın Osmanlı topraklarında geçmesini sağlanır.

Aynı mirası devralan Atatürk de son sürgün 1964 olan Rumların yoğun mübadelesini başlatarak Anadolu’yu gayr-ı Müslümlerden temizleme yoluna girişir.

  1. İttihat Terakki’nin İktisadi Enstrümanı olan Toprak Burjuvazisi…

Ancak İttihat ve Terakki’nin taşrada örgütlenmesini sağlayan toprak ağaları, eşraf ve ayanlar aynı zamanda Meclis’te ağırlık da oluştururlar. Her ne kadar Milli Burjuva yaratmak istese de İttihat ve Terakki elindeki Toprak Burjuvazisiyle I.Dünya Savaşı’nı kaybedince Cumhuriyet’in kuruluşuna girişir. Karnesi şiddet, soykırım olan geçmişten Toprak Burjuvazisi yardımıyla giriştiği Türkiye Cumuhuriyeti’ni kurma ülküsü, sivil kanadının Küçük Burjuva olması nedeniyle vizyonu Bürokratik Burjuvayı yaratmaya yetecek bir ekonomik sistem ortaya çıkartır. Toprak Burjuvazisi, en az topraklarını kaybetmek istememekte hatta daha da toprak mülkiyetinin sınırlarını geliştirmek istemektedir kuşkusuz. Öyle ki genç Türkiye Cumhuriyeti’nde Toprak Refornu birkaç kişi dışında rafa kaldırılarak yapılamaz…

Toprak Burjuvazisinin tüm Yeni Ülke üzerine öngörüleri; geri bir merkezden hareket etme dışında yeni devlete taşıyabileceği su yoktur. Ve asla Atatürk’ün ömrü yetmese de çok istediği söylenen Demokrasi’ye geçiş bu maddi koşulda da mümkün değildir. Demokrasi Ağa dışı partilere de oy demek anlamına geldiğinden Ağalık Sistemi tehlike altına girecektir. Zaten Osmanlı’nın üretim ilişkisi, “Kapitalizmin vahşi dişleri”nden mahrumdur, ve böylece bir korporatizm okuması gerçekleştirmiştir İttihat ve Terakki. Bir üçüncü yol iddiasıyla bu parti-devlet de olmuş olan İttihat Terakki’nin diktatöryal dönüşümü Yeni Devlet’te yani Türkiye Cumhuriyeti’nde doğası gereği totalarizm yaratmıştır.

Küresel faşizm içinde proto-faşist olarak adlandırılabilecek olan İttihat ve Terakki yönetimi, demokrasi dışılığını bu bağlamda Toprak Burjuvazisi’nin talebiyle de Türkiye Cumhuriyeti’ne aktarmıştır kısaca. Ve Basın Yasası ve İş Kanunu korporatist olan Atatürk Dönemi Türkiyesi’nde, burjuva yaratımı bürokrasi yoluyla elde edildiği kadar bürokrasi yoluyla da engellenmiştir. Öyle ki hala bürokratik engellerle karşı karşıya kalan girişimciler, Burjuva Devrimcisi sıfatını bu ülkede kazanamamaktadır tarih dondurulmuş haliyle aktığı(!) için… Kırılgandır Türk Burjuvazisi ve ülke sınırlarını aşabilen işletme sayısı oldukça sınırlıdır. Ulus Ötesi Burjuvası ise bir elin parmağını geçmez. Kısaca, Yeni Türkiye şiarı hiçbir kalkınma modeli içermeden Savunma Sanayii ve asker millet mantığıyla umut olmaya devam etmesi ve gerçeklik taşıması mümkün müdür bu açıdan?

Erdoğan şiddetle kurulan ve asla demokratik olamayan Türkiye’nin az miktarda bulunan reflekslerini köreltirken aslında İttihat ve Terakki’nin kuruluş ilkesine sadık kalmaktadır; Diktatöryal Yönetime… Sadık kaldığı ve onu diktatörlüğe taşıyan siyasal kültür ve hafızası olan bu ülkede, Erdoğan’ın Ticaret Burjuvası’nı arkasına alışı ve tabii ki Toprak Burjuvası’yla ilişkisi, kuruluş ilkesine de sadık yapmaktadır onu. Eski devlet memurlarının her durumda söylediği konfordan yani Aydınlık Felsefesi’nden mahrumiyetleri ise aslında bir ayrıntıdır.

Erdoğan asla girişimcilerin önündeki bürokratik engelleri kaldırmayarak ve yapısal değişikliklere gitmeyerek ama ihale yoluyla yarattığı burjuvasıyla aslında çıktığı MÜSİAD yolculuğunda da başarıya ulaşamamıştır. Çünkü, Burjuva üzerine dayalı bir sistem onu demokrat olmaya da itmektedir. Kriz anlarında kapitalizmin, faşizmin işbirlikçisi olan bu sınıfın tercihi Liberal Demokrasi’dir kuşkusuz ve bu Ulusal Muhafazakar olan Erdoğan’a da Ulusal Sosyal Demokrat olan CHP, Yeni Parti’ye de hatta Solcusu Ulusal Sosyalist olan Türkiye’de çıkış yolunun olmadığı anlamına gelmektedir.  

Hiçbir zaman kuruluş ve kuruluşa giden yolu eleştirmeyen, analiz yapmayan ve gözlerini tıkayan bu siyasal yelpaze bu haliyle ne kısalır, ne uzar bir Türkiye’yi aynı mantıkla kuşkusuz üçüncü yüzyıla da taşıyacaktır. Ancak tüm bunlar ve demokrasi karnesi ile hapishanelerin düşünce suçluları, basın ve siyasi parti üyelerince, milletvekili ve belediye başkanlarınca dolu oluşu ve alım gücünü koruyamayan halk, kırılgan ülke sıfatı olan Türkiye’de bir toplumsal patlama yaratması da kaçınılmaz görünüyor. Öyle görünmektedir ki, ancak Özgürlükçü Anayasa ve Burjuva Sınıfı’nın önündeki engellerle taleplerinin karşılanması kurtaracaktır ülkeyi. Böylece rekabet edebilir emek, sendikal mücadelede ivme ve grevlerin geçerli olduğu yılları görebileceğiz. Ancak bu var olan siyasal yelpaze için hayal niteliği taşıyor.

Türkiye kısaca Türkiye Devrimi’nin yani Cumhuriyet’in sağlamasını, hiçbir siyasal parti tarafından değiştirilmeyen Burjuva-Devlet yapısından almaktadır. Böylece bir iç savaş ya da işgal karşısında güveneceği Toprak Burjuvazisi ve Eşraf’a ayıp etmemiş olacaktır. Onu demokrasiye zorlayacak olan Sanayi Burjuvazisi ise yalnız bırakılmış ve darbelerde talepleri karşılanabilen ve böylece Cunta ile işbirliği yapan karakterine bürünmüştür. Ancak bu da geçici çözüm üretmektedir Sanayi Burjuvası’na.

Proto-faşist İttihat ve Terakki’nin üniter devlet hayalinin tezahürü olan Türkiye hem her şeye gebedir hem de bu mümkün değildir kısaca; Kırılgan Ülkeler sıralamasında Afrika klasmanında yer alsa da… Türkiye Yüzyılı da mümkün değildir bu açıdan, savunma sanayisiyle savaşan bir Orta Güç olarak Ortadoğu’daki yerini sağlamlaştıracaktır.

SONUÇ

Sonucu beş maddeye indirgeyerek vermek daha akılda kılacak sanırız:

  1. Protofaşist olan İttihat ve Terakki sonrası kurulan Türkiye Cumhuriyeti Şiddet üzerine üniter devlet kurmuştur.

  2. Bu şiddet, Toprak Burjuvazisi ve Ticaret Burjuvazisi’ni arkasına aldığı sağ bir siyasal kültürün ürünü olarak günümüzde de kuruluş ilkelerine bağlı devam etmektedir.

  3. Sivil kanadı Küçük Burjuva olan ve asker sınıfını da dahil ettiğimiz İttihat ve Terakki’nin sonrasında Türkiye Cumhuriyeti’nde iktisadi yapıyı biçimlendiren kadroların vizyonu Küçük Burjuva oluşlarıyla Bürokratik Kapitalizm yaratmıştır.

  4. Bu Türkiye Devrimi’nin sağlamasıdır ve bir iç savaş ya da işgal durumunda görev alacak kadroların toplamıdır. Bu hallerin hepsi de diktatörlüğü baki kılmakta ve aşılamayan Bürokratik Kapitalizmle Burjuva Devrimi yaratamamaktadır.

  5. Osmanlı’nın Kapitalist kan emici dişleri olmadığından korporatizmi kendisine üçüncü yol olarak seçen İttihat ve Terakki ve Atatürk’ün Cumhuriyeti’ndeki yapısal sorunları aşacak bir Allah’ın kulu politikacı da yoktur, bu açıdan Türkiye Yüzyılı şiarı da kocaman bir yalandır ve Aydınlanma konforunu elinden alması dışında aslında Erdoğan Kuruluş İlkeleri’ne sadık bir liderdir. Erdoğan Savunma Sanayii’ndeki gelişme ve her Türk Asker doğar sözüyle yoğrulmuş bir Türkiye Yüzyılı vadetmektedir o kadar.

 
 
 

Yorumlar


bottom of page